Η σπονδυλολίσθηση είναι μια κατάσταση που περιγράφεται από το ίδιο της το όνομα: οι σπόνδυλοι, συνήθως στην οσφυϊκή μοίρα, ολισθαίνουν (μετατοπίζονται) μεταξύ τους. Για πολλούς ακούγεται σαν καταδίκη μιας και την έχουν συνδέσει με την σπονδυλοδεσία, τη χειρουργική σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης. Παρόλα αυτά η σπονδυλολίσθηση μπορεί, κατά περίπτωση, να είναι μια απλή ανατομική ιδιαιτερότητα του ασθενούς, χωρίς να συνεπάγεται ανάγκη για διόρθωσή της. Να γεννήθηκε δηλαδή κάποιος με αυτή και να μη του προκαλεί συμπτώματα.
Την σπονδυλολίσθηση την ξεχωρίζουμε σε σταθερή και ασταθή. Σταθερή χαρακτηρίζεται όταν η δυναμική ακτινογραφία (πλάγια ακτινογραφία της σπονδυλικής σε έκταση και κάμψη της σπονδυλικής στήλης) δεν δείχνει μετατόπιση (πέραν της φυσιολογικής) των σπονδύλων που μας ενδιαφέρουν. Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν χρειάζεται θεραπεία.
Η ασταθής σπονδυλολίσθηση μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά κάποια στιγμή της ζωής μας λόγω ατυχήματος με τραύμα στην σπονδυλική στήλη, λόγω μόλυνσης στην σπονδυλική στήλη (δισκίτιδα ή οστεομυελίτιδα), λόγω κάποιου όγκου αλλά μερικές φορές και χωρίς κάποια διακριτή αιτία. Συναντάται επίσης συχνά σε ασθενείς που σηκώνουν τακτικά βάρος (οικοδόμοι, εργάτες, αθλητές κλπ) μιας και οι σύνδεσμοι της σπονδυλικής στήλης μπορεί να πάθουν ζημιά από την ταλαιπωρία. Στην θωρακική μοίρα η σπονδυλολίσθηση είναι σπάνια και σχεδόν πάντα από κάποια νεοπλασία ή τραυματισμό, λόγω του ότι το κομμάτι αυτό της σπονδυλικής μας στήλης δεν εκτίθεται σε μεγάλη ταλαιπωρία. Συνήθως τα συμπτώματα είναι έντονοι πόνοι στη μέση με ή και χωρίς αντανάκλαση στα πόδια (ή τα χέρια αν μιλάμε για ολίσθηση στην αυχενική μοίρα). Επιπλέον συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αδυναμία μυών, κράμπες και μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα. Οι ασθενείς συνήθως περιγράφουν έναν οξύ πόνο (κλείδωμα) όταν πάνε να σκύψουν ή να σηκωθούν από σκυφτή θέση, ενώ σε πόνους οδηγεί και η ορθοστασία.
Για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση της ασταθούς σπονδυλολίσθησης χρειάζεται μια σειρά εξετάσεων καθώς και ένα καλό ιστορικό του ασθενούς. Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν την προαναφερθείσα δυναμική ακτινογραφία που θα δείξει μια παθολογική ολίσθηση των σπονδύλων. Στην μαγνητική τομογραφία συνήθως παρατηρείται μια σοβαρή δισκοπάθεια καθώς και φλεγμονή των σπονδυλικών αρθρώσεων λόγω της εκτεταμένης κίνησης που αναγκάζονται να κάνουν κατά την ολίσθηση. Αν, παρά τις εξετάσεις, υπάρχει αμφιβολία για την διάγνωση, προτείνεται στους ασθενείς ένας σκληρός νάρθηκας (οσφύος για την οσφυϊκή ή κολλάρο για τον αυχένα). Αν ο ασθενής ανακουφίζεται όταν τον φοράει τότε η διάγνωση έχει γίνει.
Η θεραπεία της ασταθούς σπονδυλολίσθησης είναι η σπονδυλοδεσία με σύστημα μεταλλικών υλικών (βίδες, ράβδοι) και κλωβού. Αυτό γίνεται για να αποφύγουμε περαιτέρω ζημιά στα νεύρα από την παθολογική (υπερ-)κίνηση των σπονδύλων. Ανάλογα με την περίπτωση ο δίσκος αφαιρείται στο επίπεδο αυτό και αντικαθίσταται με κλωβό που θα βοηθήσει τους σπονδύλους να μεγαλώσουν μεταξύ τους. Οι βίδες κρατάνε τις σπονδυλαρθρώσεις σταθερές και τοποθετούνται, ανάλογα με την εμπειρία του νευροχειρουργού, είτε ακτινοσκοπικά είτε με τη βοήθεια ρομποτικής. Η επέμβαση κρατάει από 2 έως 6 ώρες ανάλογα με τον αριθμό επιπέδων που θα ΄δεθούν΄ και την παθολογία του ασθενή. Μπορεί να γίνει ανοιχτή (μια μεγάλη τομή), όταν χρειάζεται και αποσυμπίεση των νευρικών ριζών ή/και του νευρικού σωλήνα, ή διαδερμικά (πολλές μικρές τομές) όταν δεν χρειάζεται αποσυμπίεση ή τοποθέτηση κλωβού. Σε ασθενείς με οστεοπόρωση μπορεί να ενισχυθεί η σταθερότητα των βιδών με ιατρικό τσιμέντο.
Ο ασθενής μπορεί να σηκωθεί την επομένη του χειρουργείου και να πάει σπίτι του 5 μέρες μετά. Το τελικό δέσιμο των οστών εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (ηλικία, υποκείμενα νοσήματα, οστεοπόρωση κλπ.) αλλά στους ενήλικες απαιτεί τουλάχιστον 9 μήνες. Στο διάστημα αυτό προτείνεται στους ασθενείς να αποφεύγουν να σηκώνουν πολύ βάρος.
Πρόκειται για μια από τις πιο απαιτητικές επεμβάσεις της σπονδυλικής στήλης και χρειάζεται καλή μελέτη της ανατομίας του ασθενούς πριν το χειρουργείο (alignment) που δεν πρέπει να αλλάξει ριζικά για να αποφευχθεί όσο γίνεται περαιτέρω ολίσθηση στα γειτονικά επίπεδα. Ο γιατρός που θα την κάνει θα πρέπει να έχει εξειδίκευση και εμπειρία στην χειρουργική σπονδυλικής στήλης ώστε ο ασθενής να έχει μια όσο το δυνατόν καλύτερη προ- και μετεγχειρητική εμπειρία.